Wilcza sprawiedliwość

Większość z nas myśli, że poczucie sprawiedliwości to ludzki wynalazek, ewentualnie cecha blisko spokrewnionych z nami małp. Naukowcy z Wolf Science Center w Ernstbrunn pod Wiedniem udowodnili jednak coś znacznie bardziej pierwotnego. Wykazali, że fundamentem wilczego stada nie jest ślepa siła, ale twardy, biologiczny kodeks „fair play”.

 Eksperyment zaprojektowano tak:

W dwóch sąsiadujących zagrodach umieszczono dwa wilki. Rozdzielała je siatka, więc widziały się doskonale. Przed każdym z nich znajdował się przycisk. Zasada była prosta i zwierzęta szybko ją pojęły: dotknięcie przycisku nosem lub łapą aktywowalo podajnik, z którego wypada nagroda. Nie było żadnych komend głosowych – wilki same decydowały, czy chcą wejść w tę interakcję z maszyną.

Dopóki oba wilki za naciśnięcie guzika dostawały to samo, wszystko działało jak w zegarku. Problemy zaczęły się, gdy badacze zmienili algorytm „wypłat”.

Scenariusz stał się brutalny: jeden wilk naciskał przycisk i dostawał soczysty kawałek mięsa. Drugi wilk, widząc to, robił dokładnie to samo, ale jego podajnik pozostawał głuchy - nie wypadło nic.

To, co stało się później, zszokowało obserwatorów. Wilk, który został potraktowany niesprawiedliwie, nie wpadał w szał. On po prostu... rezygnował.

 Wilki niemal natychmiast orientowały się, że są oszukiwane. Po kilku próbach bez nagrody (podczas gdy sąsiad nadal jadł), poszkodowany wilk odchodził od przycisku.

 Zwierzę kładło się w najdalszym kącie zagrody lub po prostu ignorowało urządzenie. Co ważne, wilki, które były nagradzane sprawiedliwie, potrafiły naciskać przycisk setki razy. Te oszukiwane – odmawiały współpracy bardzo szybko.

 Najciekawszym wnioskiem było to, że wilki po teście unikały kontaktu z ludźmi, którzy „wydawali” puste nagrody. Uznały ich za niegodnych zaufania partnerów.

Eksperyment z 2017 roku obalił mit, że to ludzie nauczyli psy sprawiedliwości podczas udomowienia. Jest dokładnie odwrotnie.

Poczucie sprawiedliwości  to strategia przetrwania drapieżnika. Wilki polują w grupach. Jeśli po upolowaniu jelenia alfa zjada wszystko, a reszta nic – stado się rozpadnie, a alfa zginie z głodu przy następnym polowaniu. Wilki muszą pilnować sprawiedliwego podziału łupów, bo to jedyny sposób na utrzymanie spójności grupy. Sprawiedliwość nie jest kwestią kultury czy wychowania. To surowy, biologiczny instynkt, który pozwala drapieżnikom (również nam) żyć i pracować razem bez rzucania się sobie do gardeł.

Co ciekawe, wilki reagowały na niesprawiedliwość znacznie ostrzej i szybciej niż psy. Psy domowe mają w sobie więcej cierpliwości do naszych ludzkich błędów (albo po prostu są bardziej uległe), ale wilki? One nie dają sobą manipulować.

Poczucie sprawiedliwości to nie jest wymysł ludzkiej etyki.  Nawet wilk wie, że za robotę należy się zapłata.